Từ 02 form khảo sát vào ngày nghỉ Lễ đến 40 bạn học sinh tham gia
Tối 2/9/2018, Lê Văn Phúc gửi đi một phiếu khảo sát trực tuyến, hỏi bạn bè có muốn cùng tham gia hoạt động tình nguyện hay không. Cậu học sinh 16 tuổi không có nhiều thứ để hứa hẹn: không văn phòng, không quỹ hoạt động ổn định và cũng chưa từng điều hành một tổ chức. Đến cuối buổi tối, khoảng 40 học sinh đăng ký. Nhóm từ thiện Fly To Sky ra đời từ một lời rủ như vậy.
Phúc lớn lên ở Gia Lai, từng theo gia đình đến bệnh viện, gặp những bệnh nhân khó khăn và tham gia các hoạt động thiện nguyện nhỏ. Những chuyến đi sớm cho anh thấy sự thiếu thốn không phải câu chuyện xa xôi. Nhưng bên cạnh mong muốn giúp đỡ người khác, anh còn nhận ra một khoảng trống rằng những học sinh ở Gia Lai thời điểm đó muốn làm việc tốt một cách thường xuyên, lâu dài thì lại chưa có nhiều nơi để bắt đầu.
Những ngày đầu của nhóm chẳng có gì giống một tổ chức chuyên nghiệp. Các thành viên tìm nguồn quỹ từ người thân, thầy cô, bán đồ dùng học tập, tổ chức hoạt động gây quỹ; khi có hàng hóa, các bạn tự chở bằng xe máy hoặc góp tiền thuê xe. Để một người lớn tin vào kế hoạch do nhóm học sinh đề xuất đã khó, để họ tiếp tục tin sau một chương trình còn khó hơn. Phúc hiểu rằng uy tín không đến từ tuổi tác hay một bài giới thiệu hay, mà từ cách giữ lời hứa, công khai đóng góp và chịu trách nhiệm đến cùng.
Một triệu đồng và câu hỏi về giới hạn của lòng tốt
Đầu năm 2019, trong chuyến đi đến Chư Păh, nhóm gặp một gia đình bảy người sống trong căn chòi tạm. Phúc nhớ lúc trao phong bì một triệu đồng cùng ít quà, người mẹ của bốn đứa trẻ rưng rưng vì khoản hỗ trợ ấy có ý nghĩa lớn với gia đình. Còn anh lại mang về một cảm giác khó gọi tên: “Vui vì giúp được một phần, nhưng day dứt bởi số tiền ấy không thể thay đổi điều kiện sống của cả nhà”.
Đó là một trong những trải nghiệm khiến Phúc nhìn việc thiện nguyện khác đi. Một phần quà có thể giúp ai đó vượt qua ngày khó khăn, nhưng không đương nhiên giải quyết được nguyên nhân của khó khăn ấy. Hoạt động cộng đồng, theo anh, không thể chỉ xuất phát từ câu hỏi người trao đang có gì. Người thực hiện cần đến tận nơi, hiểu hoàn cảnh, nghe người dân nói về nhu cầu và tìm cách huy động nguồn lực phù hợp.
Từ suy nghĩ ấy, Fly To Sky dần phát triển các dự án hướng đến 05 nhóm lĩnh vực trọng tâm: Văn hóa & giáo dục; Chăm sóc sức khỏe cộng đồng; Năng lượng sạch & Môi trường bền vững; An sinh xã hội; Hỗ trợ kinh tế. Những tên gọi như Đổi sách lấy cây, Tủ sách Bồ câu trắng, Lớp học miễn phí vì cộng đồng Smile Class, Chiến sĩ lọc nước hay Học bổng Cánh Chim Xanh cho thấy nỗ lực tìm nhiều cách đáp ứng nhu cầu khác nhau, thay vì áp dụng một khuôn hỗ trợ cho mọi địa bàn.
Sự chuyển hướng này không khiến những hoạt động cứu trợ trước mắt trở nên kém cần thiết. Nó đặt thêm một yêu cầu: sau khi tình nguyện viên rời đi, điều gì có thể tiếp tục phục vụ người dân? Một cuốn sách được sử dụng nhiều lần, một cơ hội học tập được duy trì, hay một hệ thống hỗ trợ được địa phương tiếp nhận đều đòi hỏi nhiều hơn sự nhiệt tình của một ngày.
Học để hiểu cộng đồng, làm để hiểu giới hạn của mình
Trong hai năm vừa duy trì Fly To Sky vừa tham gia đội tuyển, Phúc liên tiếp đạt giải Ba kỳ thi học sinh giỏi quốc gia và được tuyển thẳng vào đại học. Anh chọn ngành Địa lý dân số – xã hội, một lựa chọn gắn với mối quan tâm từ trước về đời sống con người và những khác biệt giữa các cộng đồng.
Ở giảng đường, anh có thêm cách nhìn hệ thống về địa bàn, nhu cầu và nguồn lực. Còn ngoài thực địa, những bài học trở nên cụ thể: cùng là thiếu thốn, nhưng mỗi nơi có nguyên nhân và khả năng tự giải quyết khác nhau. Nếu không hiểu điều đó, một chương trình được tổ chức công phu vẫn có thể chưa chạm đúng vấn đề.
Năm 2020, khi vào TP.HCM học đại học, Phúc không để Fly To Sky dừng lại ở Gia Lai mà mở rộng hoạt động tại thành phố, tìm thêm những người đồng hành mới. Sau đó là các chi nhánh ở các thành phố lớn, Phúc cũng tham gia tư vấn chiến lược trách nhiệm xã hội cho nhiều doanh nghiệp, đưa kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực địa vào việc kết nối nguồn lực, để sự giúp đỡ đến đúng nơi cộng đồng thực sự cần. Đến năm 2024, sau khi tốt nghiệp, anh lựa chọn thành lập doanh nghiệp xã hội Fly To Sky. Từ một nhóm học sinh dựa nhiều vào nhiệt huyết, tổ chức cần một nền tảng pháp lý, phương thức quản trị và cơ chế trách nhiệm rõ ràng hơn để phát triển lâu dài.
Tôi nghĩ việc lập doanh nghiệp xã hội là bước chuyển mình quan trọng và cũng là mục tiêu trong hành trình phát triển của Fly To Sky, cá nhân tôi phải học lại nhiều việc, từ tài chính, nhân sự đến cách vận hành công ty; đồng thời tiếp tục tham gia kết nối nguồn lực và tư vấn chiến lược trách nhiệm xã hội cho doanh nghiệp. Với tôi, chuyên nghiệp hóa không có nghĩa làm cho thiện nguyện xa cách hơn, mà là tạo điều kiện để mỗi khoản đóng góp được sử dụng có căn cứ, mỗi bên tham gia biết trách nhiệm của mình và cộng đồng nhận được lợi ích thực chất
Lê Văn Phúc chia sẻ
**
**
Khi người sáng lập học cách lùi lại
Trong một nhóm nhỏ, người khởi xướng thường có thể tự mình làm hầu hết mọi việc. Nhưng khi số người tham gia ngày càng đông, thói quen ấy trở thành giới hạn. Phúc thừa nhận anh từng muốn kiểm soát nhiều khâu vì sợ sai sót. Sau này, điều anh phải học không chỉ là giao việc, mà là tin người khác đủ để trao quyền quyết định và chấp nhận họ có thể làm khác mình.
Tại Fly To Sky, tình nguyện viên được khuyến khích tham gia từ khâu đề xuất ý tưởng, lập kế hoạch, điều phối, đến làm việc với địa phương và đối tác. Đó là công việc có áp lực, có nguy cơ thất bại, nhưng cũng là nơi một người trẻ học được năng lực tổ chức và trách nhiệm với lựa chọn của mình. Một dự án cộng đồng, vì thế, có thể tạo ra hai kết quả cùng lúc: đáp ứng một nhu cầu xã hội và bồi dưỡng một thế hệ biết hành động.
Từ khoảng 40 học sinh ban đầu, theo thông tin Phúc cung cấp, Fly To Sky đã triển khai hơn 200 chương trình, phát triển hơn 30 dự án và kết nối nhiều thế hệ tình nguyện viên. Những con số nói lên quy mô; còn độ bền của mô hình nằm ở chỗ các chương trình có tiếp tục vận hành, những người từng tham gia có trưởng thành và người thụ hưởng có được đồng hành đúng lúc hay không.
Danh hiệu là sự ghi nhận, không phải câu trả lời cuối cùng
Hành trình ấy được ghi nhận qua nhiều giải thưởng: Giải thưởng Tình nguyện Quốc gia năm 2019 dành cho cá nhân Lê Văn Phúc; Giải thưởng Thanh niên sống đẹp năm 2022; Gương mặt trẻ Việt Nam triển vọng năm 2023; Human Act Prize 2023 ở hạng mục Triển vọng, cùng giải thưởng thiện nguyện quốc tế “Trái tim nồng ấm”. Năm 2024, tập thể Fly To Sky tiếp tục được trao Giải thưởng Tình nguyện Quốc gia. Anh cũng được trao Huy hiệu Thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác toàn quốc vào các năm 2020 và 2025, cùng nhiều bằng khen, danh hiệu khác.
Những lần được lãnh đạo Đảng, Nhà nước gặp mặt, biểu dương là vinh dự lớn đối với một người bắt đầu từ phong trào học sinh. Tuy vậy, nếu chỉ kể về Phúc bằng danh sách thành tích, có lẽ sẽ bỏ qua phần quan trọng nhất: anh từng đứng trước những hoàn cảnh không biết giúp thêm bằng cách nào, từng đi vận động mà không nhận được sự tin tưởng, từng phải sửa cách làm khi kết quả chưa đạt kỳ vọng.
Lê Văn Phúc bộc bạch “Một tổ chức cộng đồng không trưởng thành chỉ vì nhận thêm giải thưởng. Nó trưởng thành khi biết nhận ra giới hạn, công khai trách nhiệm, đánh giá hiệu quả và thay đổi phương pháp để phục vụ người dân tốt hơn. Tôi hay chia sẻ với các bạn trẻ khen thưởng nó chỉ là tờ giấy, giấy in bằng mực nó sẽ phai, nhưng phải làm thế nào để các khen thưởng ấy có ý nghĩa như lời nhắc phải tiếp tục làm việc nghiêm túc, chứ không phải dấu chấm hết của hành trình”.
Câu hỏi của cậu học sinh Gia Lai năm nào - “Người trẻ có thể làm gì cho cộng đồng?” - đến nay vẫn chưa có câu trả lời duy nhất. Có người góp vài giờ, người mang đến chuyên môn, người kết nối tài chính, người duy trì một dự án trong nhiều năm. Điều Phúc đang tìm cách vun đắp là một môi trường để những đóng góp ấy gặp đúng nhu cầu, trở thành việc làm có trách nhiệm và có khả năng đi tiếp ngay cả khi người khởi xướng không còn đứng ở phía trước.
